Qumështi – Një nga përbërësit më themelorë dhe të gjithanshëm të ushqyerjes

Përshkrimi

Qumështi është një nga burimet më të lashta dhe më të rëndësishme ushqyese të njerëzimit, i cili shërben jo vetëm për konsum të drejtpërdrejtë, por edhe si përbërës për shumë ushqime dhe pije. Qumështi më i konsumuar është qumështi i lopës, por gjithnjë e më të përhapura janë edhe qumështi i buallicës, dhisë, deles dhe alternativat bimore.

Përbërja e qumështit është veçanërisht e çmuar: ka përmbajtje të lartë proteinash, kalciumi dhe vitaminash, përveç kësaj është burim natyral i vitaminës B12, vitaminës D dhe fosforit. Këto lëndë ushqyese janë të rëndësishme për funksionimin e kockave, muskujve, sistemit nervor dhe atij imunitar.

Llojet e qumështit

• Qumësht i plotë (3,5% yndyrë) – qumësht klasik, me shije të pasur, rekomandohet kryesisht për gatim, kremra.
• Qumësht gjysmë i yndyrshëm (1,5–2,8%) – për konsum të përditshëm të përgjithshëm, kryesisht si pije.
• Qumësht i skremuar (0,1–0,5%) – për ata që mbajnë dietë, me përmbajtje të reduktuar kalorish.
• Qumësht UHT – i trajtuar termikisht, ruhet për kohë më të gjatë.
• Qumësht i freskët i pasterizuar – kërkon ftohje, por është më i pasur në shije dhe cilësi.

Përdorimi në kuzhinë

Qumështi është përbërës që gjendet pothuajse në çdo kuzhinë, i cili mund të përdoret për përgatitjen e pijeve, ëmbëlsirave, salcave, gjellëve, supave, kekëve. Përveç kësaj, është baza e produkteve të qumështit, si gjalpi, kosi, djathi, gjiza, kefiri dhe pana.

Ushqimet klasike, si për shembull pita me qumësht, salca beshamel, griza me qumësht ose trashjet dhe supat kremoze bazohen të gjitha te qumështi. Qumështi për shkak të shijes neutrale dhe konsistencës përshtatet në mënyrë të përkryer si me gatimet e kripura ashtu edhe me ato të ëmbla.

Vlerat ushqyese dhe efektet shëndetësore

100 ml qumësht lope i plotë përmbajnë rreth 64 kcal energji, 3,4 g proteina, 3,6 g yndyrë dhe 4,8 g karbohidrate. Qumështi është burim i shkëlqyer kalciumi, që kontribuon në shëndetin e kockave dhe dhëmbëve.

Laktoza që gjendet në qumësht është një sheqer natyral, të cilin disa njerëz e tresin me vështirësi – për ta janë të disponueshme alternativa pa laktozë ose bimore. Konsumi i rregullt dhe i moderuar i qumështit mbështet shëndetin e përgjithshëm.

Ruajtja dhe jetëgjatësia

Qumështi i freskët kërkon ftohje, midis 0–5 °C, dhe rekomandohet të konsumohet brenda 2–3 ditësh pas hapjes. Qumështi UHT i pahapur ruhet me muaj, por pas hapjes edhe ai duhet ruajtur në frigorifer. Gjithmonë kushtojini vëmendje datës së skadencës dhe erës, konsistencës së qumështit.

Qumështi nuk është thjesht pije, por përbërës themelor kuzhine, i cili është pjesë e domosdoshme e dietës ushqyese dhe të larmishme.